Marie-Josée Dries - 06 22455433       Gert van der Kolk - 06 51050119 info@oio.nl

Handboek

Infrastructuur

In een column in NRC schreef Tom-Jan Meeus over “…een hele infrastructuur van politieke volgers voor wie een frame iets anders is…” (dan wat het in het Engels betekent: een raamkozijn of montuur).

Let op het woordje “hele”.

Stond er: “een infrastructuur van politieke volgers”, dan was het een zakelijke, feitelijke mededeling. Maar nu heeft de zin een lading. Dat je denkt: op z’n minst beziet Meeus die infrastructuur met enige scepsis. En wellicht vindt hij ’t helemaal niks.

En inderdaad, met dat woordje van vier letters bereidt Meeus het vervolg voor. Daarin heeft hij het over “…een overaanbod van mensen die in elke woordkeuze framing herkennen”.

Overaanbod – er zijn er dus teveel. En ze overdrijven ook nog schromelijk, want ze herkennen framing “…in elke woordkeuze”.

Letterlijk

Het mooie is dat Meeus nergens letterlijk schrijft dat hij sceptisch staat tegenover die infrastructuur van politieke volgers die spoken zien. Maar met een paar kleine, welgekozen en goed geplaatste woorden ontstaat de suggestie. De interpretatie is aan de lezer. Hij had het ook recht voor zijn raap kunnen opschrijven, maar dat is veel minder effectief. Wie zijn mening unverfroren uitserveert, organiseert zijn eigen oppositie. Nu maakt de lezer de gedachte af die Meeus hem aanreikt.

Column

Oftewel: taalgebruik is niet neutraal. Taal is een middel tot een doel. En zoals elk middel kun je taal meer of minder effectief en efficiënt inzetten.

Over hoe dat werkt schrijft Hans de Bruijn, hoogleraar bestuurskunde in Delft, sinds jaar en dag een wekelijkse column in Trouw. Daarin trekt De Bruijn de taal uit elkaar die mensen gebruiken om zaken aan de orde (of aan de kaak) te stellen, te bepleiten, bestrijden, ontkrachten, rechtvaardigen, verdedigen… Hij laat, steeds aan de hand van actuele voorbeelden, zien hoe je je punt kunt maken door je woorden, metaforen en analogieën slim te kiezen. Hij laat zien hoe framing en reframing in de praktijk werken.

Titel

Vele tientallen van die columns zijn dit voorjaar gebundeld in een “Handboek framing. Het spel met de taal”. Interessante titel, die prompt voor enige cognitieve dissonantie zorgt zodra je het boek in handen houdt. Want is een handboek niet een duurzaam gebonden foliant van respectabele dikte, met uitgebreide registers op zaken en personen, die het je gemakkelijk maken om te vinden wat je zoekt? Dit handboek is een paperback met net iets meer dan 150 pagina’s en zonder registers.

Opzoeken

“Handboek” is een wat ruim frame. Naslagwerk dan? Hm, daarbij komt de associatie “kloek” naar boven. Maar deze publicatie heeft wèl een beredeneerde inhoudsopgave. Met clickbait-achtige hoofdstuktitels als: “Je wordt geframed als een schurk: hoe je uit die verdomhoek komt.” En: “De klassieker: wie iets met klem ontkent, bevestigt het”. Daardoor kun je er tòch iets in opzoeken. De Bruijn neemt de lezer geduldig mee in de analyse van briljante en noodlottige frames en reframes. Heel vermakelijk, en leerzaam bovendien.

Ik zie twee maren.

Ten eerste: het analysespel van framing en reframing is vooral beschrijvend: hoe heeft een frame uitgepakt en waardoor kwam dat? Ik zou willen dat het meer voorspellend was: wat zullen de effecten van dit en dat frame zijn, en hoe zeker kunnen we daarvan zijn?

En ten tweede: de kans is groot dat je na lezing van dit “handboek” óók in elke woordkeuze framing herkent…

Natuurpostzegel

Verzameling De Ackerdijkse plassen zijn een typisch voorbeeld van Nederlandse postzegelnatuur. Een verzameling water, riet en weilanden onder de rook van Rotterdam, waar je in een paar minuten doorheen fietst. Ingeklemd tussen luchthaven, kassen, snelweg,...

Transactie

Folder Het is een van de eerste treden op de participatieladder: informeren. Doorgaans van de overheid naar burgers. Dan krijg je een folder in de bus dat je straat wordt opgebroken, of de bouw op het overgeschoten terreintje iets verderop nu toch écht begint. Maar...

Autonomie

Serie Black Mirror is een serie die gaat over de ingrijpende invloed van technologie op ons dagelijks leven. Het eerste seizoen telt drie afleveringen, die gemeen hebben dat de hoofdpersonen niet zelfbepaald handelen. Zij laten zich volledig leiden door druk van de...

Dat is een feit

Werkelijk “Dat is een feit”. Als we dat zeggen, bedoelen we dat iets onomstotelijk vaststaat, niet voor discussie vatbaar is. Een feit is werkelijk. Een feit is waar. Zou het? Walter Zwaard schetste onlangs in een column in Vakblad ARBO hoe in ruim vier decennia onze...

Perspectieven

Opgeheven Pal nadat ik als socioloog in Wageningen was afgestudeerd werd het vak als zelfstandige studierichting opgeheven. Tussen het een en het ander bestond wel een correlatie maar geen causaal verband. De universiteit wilde wellicht vergroenen, zich concentreren...

Grenzen en lijnen

(Dit is deel twee van een blogje in twee delen over de grenzen tussen "de lijn", proces en programma. Zie ook deel een.) Kleuren Om complexe vraagstukken op te lossen is het soms nodig, buiten de lijntjes te kleuren. Dat valt “de lijn” fundamenteel lastig. Dan...

Lijnen en grenzen

(Dit is deel een van een blogje in twee delen over de grenzen tussen “de lijn”, proces en programma.) Verloren Op een speelveld zonder grenzen voelen we ons verloren. Dat is eenvormig in alle dimensies; waar we ook gaan, het doet er niet toe want het is overal...

Het instrumentele zelf

Zwaargewichten De commissie waarvan ik secretaris was telde zeven leden, maar draaide om twee zwaargewichten uit het middenbestuur. Zij hadden een vast ritueel om tot besluiten te komen. De een zei met kracht van argumenten dat het zus moest. De ander hield daarna een...