Gert van der Kolk - 06 51050119 info@oio.nl

Formulering

Taligheid is een kracht van procesmanagement. Dat begint al bij de formulering van het speelveld: waar gaat dit proces eigenlijk over? Met de juiste woorden, op een dienstig  moment en op een passende sterkte en toon gaat een optocht op weg. En met woorden weef je samen een web van oplossingen, uitkomsten en afspraken over de toepassing ervan. Als de woorden kloppen, valt dat web niet zomaar stuk te trekken.

Achilleshiel

Die taligheid is ook z’n achilleshiel. Want woorden zijn nooit eenduidig en heel contextgevoelig. Laat mensen met elkaar over een probleem praten en het duurt lang, voordat ze het idee hebben dat ze zo’n beetje over hetzelfde praten. Als we wederzijds proberen te begrijpen wat we zeggen, willen en bedoelen, zijn we eigenlijk voortdurend onszelf en de ander aan het vertalen.

Essay

Talig zijn “is een essentieel onderdeel van ambtelijk vakmanschap”, schrijven de auteurs van het NSOB-essay Waarden w(o)orden werkelijkheid. Waarden druk je in woorden uit, met woorden vertel je een verhaal, en een verhaal schept een werkelijkheid. Dat en hoe het werkt illustreren ze met voorbeelden uit de praktijk van de sociale zekerheid (toeslagen, pensioen, werkbedrijven). Ook voor iedere procesmanager zal het herkenbaar zijn.

Dobbelen

De auteurs schrijven hun essay vanuit de opvatting, “dat taal nooit een neutraal medium kan zijn dat dienstdoet als verpakking van de inhoud; taal is de inhoud.” Voor de zoveelste keer kijk ik nu de serie The Wire, over de politie en drugshandel in (de haven van) Baltimore. Na meer dan 20 jaar nog altijd even geweldig en in essentie is er niks veranderd. In een van de afleveringen probeert een wiskundeleraar zijn jonge leerlingen (die opgroeien zonder vinkjes, vaak al hun eerste stappen zetten in een drugscarrière en een op z’n best marginale belangstelling hebben voor school) de beginselen van statistiek bij te brengen. Ze haken onmiddellijk af – tot hij de statistische opgaves vertelt in de taal van het dobbelen om geld in de achterafsteegjes. Welke stenen raap je op, hoe vergroot je je winstkans?

Erg

In feite vertaalt die leraar de opgave: hij plaats ‘r in de sociaal-culturele en sociaaleconomische context van zijn leerlingen, waardoor de opgave voor hen begrijpelijk en oplosbaar wordt. Er rolt het goede antwoord uit, maar op welk probleem eigenlijk? Die leerlingen hebben geen wiskundig probleem opgelost. Die hebben hun kans op winst vergroot en terloops een toets gehaald. Is dat erg? Hier misschien niet: resultaat telt. Maar wat een handigheidje lijkt: de buitenkant van een probleem veranderen zodat de binnenkant te hanteren valt, heeft gevolgen voor die binnenkant. Het probleem verandert van gedaante..

LTI

Altijd als het over de macht van taal gaat moet ik denken aan LTI: De taal van het Derde Rijk van Viktor Klemperer. Tachtig jaar oud, heel actueel en ondanks de druk van het onderwerp wonderlijk fris en lichtvoetig geschreven. Klemperer haalt meermaals Friedrich Schiller aan, die schreef over de taal “die für dich dichtet und denkt”. Een hele wereld in zes woorden.Taal is niet waardevrij en kan met je op de loop gaan. Let dus op wat je doet als je met taal speelt. Luisteren naar jezelf terwijl je praat of schrijft, om tijdig te kunnen bijsturen, is daarom wat mij betreft net als taligheid een essentieel onderdeel van het vakmanschap van de ambtenaar en zeker ook van de procesmanager.